पशुपालन व्यवसाय मराठी माहिती | Pashupalan Information in Marathi

पशुपालन व्यवसाय मराठी माहिती | Pashupalan Information in Marathi

पशुपालन व्यवसाय : भारत शतकानुशतके शेतीप्रधान देश आहे. पूर्वी, येथे 100 टक्के लोक खेड्यांमध्ये राहत असत. हे लोक पूर्णपणे शेतीवर अवलंबून होते. त्यावेळी शेती पूर्णपणे प्राण्यांवर अवलंबून होती.

याशिवाय, पैसे वापरात नसतानाही, पशुपालन हे शेतकऱ्यांच्या अतिरिक्त उत्पन्नाचे साधन होते. त्या वेळी दूध, तूप, दही, लोणी, इत्यादींसाठी गाय, म्हैस, शेळी, उंट इ. बैल प्रामुख्याने शेतीसाठी पाळले जात होते. माल नेण्यासाठी म्हैस, उंट, घोडा, गाढव, खेचर इ. याशिवाय मधमाश्या नेहमीच शेतकऱ्याच्या सोबती राहिल्या आहेत.

त्या वेळी लोकांना अन्न दिले नाही. नैसर्गिक भेट म्हणून मधमाश्या झाडावर पोळ्या लावायच्या. गावातील लोक बाहेर आलेले मध वितरीत करायचे. वैद्य यांना उपचारासाठी मध देण्यात आले. पूर्वीच्या काळात आमचा पशुपालन व्यवसाय असेच चालत असे. त्या वेळी प्राण्यांनाही खूप महत्त्व होते, जे आज नाही. आता काळ बदलला आहे.

आजच्या युगात मासे, पक्षी, पोपट, मैना, ससा, कुत्रा इत्यादी पक्षी आणि प्राण्यांच्या व्यवसायालाही पशुपालनाच्या व्यवसायाशी जोडले गेले आहे.

म्हणून आज या पोस्ट मध्ये आम्ही पशुपालन व्यवसाय बद्दल माहिती देणार आहोत, तर चला मग सुरवात करूया आणि पाहूया पशुपालन व्यवसाय कसा सुरु करावा आणि त्यातून प्रॉफिट कसा काढायचा

पशुपालन व्यवसाय कसा सुरु करावा ?

काळानुसार पशुपालन व्यवसायात बरेच बदल झाले आहेत. पूर्वी गाय, म्हैस, उंट, घोडा, शेळी, कोंबडी, डुक्कर, मेंढी इत्यादी जनावरे मानवी अन्न आणि इतर वापरासाठी पाळली जात होती, परंतु आता मानवी गरजा वाढल्यानंतर आणि नवीन आविष्कारानंतर, या सर्व प्राण्यांशिवाय, गाढव, खेचर , ससे, मधमाश्या इत्यादी देखील पशुपालन व्यवसायाचा एक भाग बनले आहेत.

आता लोकांनी अन्न आणि प्रथिने आणि औषधांव्यतिरिक्त प्राणी उत्पादने अधिक वापरण्यास सुरुवात केली आहे. पूर्वीपेक्षा पशुसंवर्धनाचे महत्त्व आता वाढले आहे, परंतु फरक हा झाला आहे की पूर्वी जेथे शेती आणि मानवी जीवनातील गरजांसाठी प्राणी पाळले जात होते. आता फक्त व्यवसायासाठी जनावरे पाळली जातात. म्हणूनच पूर्वी जिथे बैल आणि घोड्याची किंमत जास्त होती, तिथे आता गाय आणि म्हशीची किंमत जास्त आहे.

पशुपालन व्यवसाय मधील संधी

भारतात पशुपालन व्यवसायाला खूप चांगली संधी आहे. येथे पशुपालन व्यवसाय करणे खूप सोपे आहे. हा व्यवसाय लहान आणि मोठ्या प्रमाणात करता येतो. जर एखाद्या व्यक्तीच्या घराच्या मागे रिकामी जागा असेल तर तिथूनही पशुपालनाचा व्यवसाय करता येतो. प्राण्यांचे शेतही मोठ्या प्रमाणावर उघडता येते. भारतातील पशुपालनाशी संबंधित बाजारपेठ खूप विस्तारली आहे. आजकाल, प्राण्यांचे भाग प्रथिने, पोषण आणि इतर औषधी गरजांसाठी देखील वापरले जातात. म्हणूनच, प्राण्यांचे शरीर केवळ मांसासाठीच नव्हे तर इतर अनेक व्यावसायिक गरजांसाठी देखील वापरले जाते. यामुळे पशुपालन व्यवसाय केवळ महत्वाचाच नाही तर खूप फायदेशीरही झाला आहे. कारण आजच्या बाजारात दुभत्या गाई -म्हशींचे भाव गगनाला भिडले आहेत. किंमत जितकी जास्त तितका जास्त नफा. म्हणूनच पशुपालन व्यवसायाची कल्पना खूप चांगली आहे.

पशुपालन बिझनेस प्लॅन कसा करावा

यशस्वी पशुपालन व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी, कोणत्या विशेष गोष्टी विचारात हे आता बघूया . प्रत्येक प्रकारच्या व्यवसायासाठी काही विशिष्ट प्रकारची तयारी असते तशाच प्रकारे, पशुपालन व्यवसायासाठी अनेक तयारी करावी लागते आणि बिझनेस मॅनमध्ये अनेक पात्रता असणे देखील आवश्यक असते. हा व्यवसाय इतर प्रकारच्या व्यवसायापेक्षा थोडा वेगळा आहे. प्राण्यांचे शेत बनवण्यासाठी कोणत्या विशेष गोष्टींची गरज आहे ते जाणून घेऊया.

  1. सर्वप्रथम व्यवसाय करणाऱ्या माणसाला प्राण्यांबद्दल खूप चांगले ज्ञान असले पाहिजे. प्राण्यांच्या जाती, खाण्याच्या सवयी, जीवनचक्र इत्यादींचे सखोल ज्ञान हा व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी सर्वात मोठा मंत्र आहे.
  2. व्यावसायिक मनुष्याला प्राण्यांच्या विज्ञानाबद्दल तसेच त्यांच्या उपचारांविषयी आवश्यक ज्ञान असणे आवश्यक आहे म्हणजे पशुवैद्यकीय औषध जेणेकरून जर एखादा प्राणी आजारी पडला तर तो त्यावर उपचार करू शकेल आणि त्याचे आयुष्य वाचवू शकेल. अन्यथा, बाह्य उपायांच्या आधारे जनावरांचा अकाली मृत्यू झाल्यामुळे व्यापाऱ्यालाही खूप नुकसान सहन करावे लागू शकते.
  3. प्राण्यांशी संबंधित सर्व ज्ञान आणि अनुभवांव्यतिरिक्त, व्यावसायिकाला व्यवसायाची समज असणे आवश्यक आहे. म्हणजेच, व्यवसाय कसा केला जातो हे जाणून घेणे देखील आवश्यक आहे. तो त्याच्या व्यवसायासाठी आर्थिक व्यवस्थापन, आणि इतर व्यवसाय कार्ये सहजपणे करू शकतो…
  4. व्यावसायिकाने कुशल व्यवस्थापक तसेच पशुपालक असणे आवश्यक आहे. याचे कारण असे की जर त्याने त्याच्या व्यवसायासाठी एक मोठे पशुपालन शेत उघडले आणि तिथे काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची काळजी घेतली पाहिजे आणि कामात गुंतले पाहिजे आणि त्यांनी शक्य तितक्या शेत किंवा व्यवसायाच्या हितासाठी कामावर यावे.
  5. व्यावसायिकाला आपला व्यवसाय वाढवण्यासाठी मानसिक श्रमाबरोबरच शारीरिक श्रम करावे लागतात. त्याने वेळोवेळी त्याच्या शेतात काम करणारे मदतनीस आणि यंत्रे तपासावीत. तिथे काम करणारे सहाय्यक व्यवस्थित काम करत आहेत की नाही हे पाहिले पाहिजे. व्यवसायासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सर्व मशीन्स चांगल्या स्थितीत आहेत का, त्यांची सेवा वगैरे व्यवस्थित होत आहे की नाही.
  6. डेअरी फार्म, गुरेढोरे, डुक्कर फार्म, कुक्कुटपालन इत्यादी व्यवसाय असे आहेत ज्यांना यशस्वीरित्या चालवण्यासाठी प्रभावी व्यवस्थापनाची नितांत गरज आहे. त्याशिवाय हा व्यवसाय चांगला चालु शकत नाही. त्यामुळे या प्रकारचा व्यवसाय करणाऱ्या व्यावसायिकाला नेहमी सक्रिय आणि सतर्क राहावे लागते.

पशुपालन व्यवसाय योजना कशी बनवायची

साधारणपणे पशुपालन हा शेतीचा सहाय्यक व्यवसाय मानला जातो. हा व्यवसाय पिकांशी संबंधित दिसतो. म्हणूनच शेतकरी त्यांच्या घरी एक किंवा दोन दुभत्या जनावरे ठेवतात.

मोठ्या प्रमाणावर व्यवसाय करणे म्हणजे पशुपालन, व्यावसायिकाने आपला व्यवसाय करण्याचा मुख्य हेतू काय आहे याचा विचार केला पाहिजे आणि त्या आधारावर पशुपालनाच्या व्यवसायाबद्दल योजना तयार केली पाहिजे.

दुध, दही, तूप, चीज, लोणी, अंडी, मध, ब्लँकेट आणि लोकरीचे कपडे इत्यादी दुग्धजन्य पदार्थांना सामान्यतः जनावरांची मोठी मागणी असते. या व्यतिरिक्त मांसाहारासाठी प्राण्यांना चांगली मागणी आहे. यापैकी कोणत्या ध्येयाने व्यवसाय करायचा याचा विचार केल्यानंतरच जनावरांचे संगोपन करावे लागेल. जसे डेअरी उद्योग आपल्या क्षेत्रात अधिक प्रचलित आहे. यासाठी व्यापारी अधिक दुधाळ जनावरे विकत घेतात, मग तेथे दुधाळ जनावरांचे शेत बनवणे तुमच्यासाठी फायदेशीर ठरेल. त्याच प्रकारे, मांसाहारी आणि इतर गरजा असलेल्या प्राण्यांचा व्यवसाय करण्यासाठी निवड करणे योग्य होईल.

पशुपालन व्यवसाय कसा सुरू करावा

तुम्हाला ज्या प्रकारचा प्राणी व्यवसाय सुरू करायचा आहे, त्या प्रकारच्या चांगल्या शेतात जा आणि पशुपालनाशी संबंधित माहिती मिळवा. सर्व महत्वाची आणि आवश्यक माहिती गोळा करा. तुमचे स्वतःचे शेत सुरू करण्यापूर्वी, तुम्हाला कोणत्या प्रकारच्या समस्यांना सामोरे जावे हे पाहण्यासाठी आधीपासून चालू असलेल्या शेतात काम करण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या आजूबाजूच्या चारा बाजाराची देखील तपासणी करा जेणेकरून तुम्हालाही तेथील समस्या कळतील. आपल्या शेतात काम करण्यासाठी स्वस्त मजूर शोधा. जनावरांच्या बाजारात जा आणि तेथे खरेदी आणि विक्री होताना पहा. पशुसंवर्धन व्यवसायाबद्दल तुमचे ज्ञान वाढवण्यासाठी आणि स्वतःला अपडेट ठेवण्यासाठी मासिके वाचा किंवा ऑनलाइन साहित्य वाचा.

जर तुम्हाला आवश्यक ज्ञान नसेल तर तुम्ही कृषी विद्यापीठे आणि पशुवैद्यकीय विद्यापीठांमधून पशुपालन व्यवसायाविषयी अभ्यासक्रम करू शकता. याशिवाय राष्ट्रीय दुग्ध संशोधन संस्था, ग्रामीण विकास संस्था, कृषी विज्ञान केंद्र आणि पशुसंवर्धन विभागाकडूनही मदत घेतली जाऊ शकते.

पशुपालन व्यवसाय साठी योग्य स्थान निवडा

पशुपालन व्यवसायचे स्थान निवडताना खूप काळजी घ्यावी लागते. हा व्यवसाय प्राइम लोकेशनसह कोणत्याही महागड्या स्थानासाठी विचारत नाही परंतु अनेक प्रकारच्या सुविधा मागतो. या प्रकारचा व्यवसाय करणाऱ्या व्यावसायिकाला जागा निवडताना काही गोष्टी लक्षात ठेवाव्या लागतील, त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:-

पशुपालन शेतीसाठी किती मोठ्या जमिनीची आवश्यकता आहे हे व्यवसायिकाने केलेल्या व्यवसायाच्या आकारावर अवलंबून आहे. त्याला लघु उद्योग करायचा आहे किंवा मोठ्या प्रमाणावर व्यवसाय उभा करायचा आहे. दोन्ही प्रकारचे व्यवसाय करण्यासाठी, वेगवेगळ्या आकाराच्या जमिनीची आवश्यकता असेल. छोट्या प्रमाणावर व्यवसाय करण्यासाठी व्यावसायिकाने आपल्या घरातील मोकळी जागा वापरावी. जर घरात जागा नसेल तर ते स्वस्त दरात भाड्याने द्यावे. हे ठिकाण कोणत्याही गावात असू शकते.

मोठ्या प्रमाणावर व्यवसाय करण्यासाठी, आपल्याला मोठ्या आकाराच्या जमिनीची देखील आवश्यकता आहे. ही जमीन अशा ठिकाणी असावी जिथून वाहतुकीची साधने चांगली उपलब्ध असतील आणि लहान ते मोठी वाहने सहजपणे शेतापर्यंत पोहोचू शकतील.

पशुपालन व्यवसायासाठी जमीन घेताना, हे देखील लक्षात ठेवले पाहिजे की तेथील हवामान काय आहे, तेथे वनस्पती कशी उगवली जाते कारण या व्यवसायात असे अनेक प्राणी आहेत ज्यांना योग्य हवामान आणि आवश्यक वनस्पती आवश्यक आहे. त्याच्याशिवाय ते प्राणी जगू शकत नाहीत.

शेतासाठी, आपण गावात स्वस्त जमीन घेऊ शकता, परंतु वाहतुकीबरोबरच जनावरांसाठी आवश्यक चारा आणि पाण्याची व्यवस्था देखील असावी. हे समजले की आपण स्वस्त दराच्या व्याजाने एका खडबडीत गावात जमीन घेतली, परंतु तेथे कोणतेही वाहन जाऊ शकत नाही, किंवा आपण आपल्या जनावरांना तिथून बाजारात नेऊ शकत नाही. यामुळे तुमच्या व्यवसायात मोठा फरक पडेल.

तुम्ही घेतलेल्या जमिनीच्या आसपास चारा, वनस्पती वगैरे उपलब्ध नाही, जे तुम्ही वाढवलेल्या प्राण्यांसाठी आवश्यक आहे. यासाठी तुम्हाला रोजच्या वाहतुकीवर जास्त पैसे खर्च करावे लागतील. जो तुमच्यासाठी महागडा करार ठरेल. म्हणूनच जमीन निवडताना तुम्हाला खूप काळजी घ्यावी लागेल, कारण त्याचा थेट तुमच्या व्यवसायावर परिणाम होऊ शकतो.

प्राणी कुठे मिळवायचे

जर दूध आणि मांस उद्योगाशी संबंधित प्राणी जसे गाय, म्हैस, शेळ्या आणायच्या असतील, तर त्यासाठी देशाच्या मुख्य बाजारपेठांचा अभ्यास करावा लागेल आणि कोणत्या जनावरांसाठी कोणता बाजार चांगला असेल. अभ्यास केल्यानंतरच ठरवा आणि त्याच बाजारात जाऊन जनावरे आणा.

कुक्कुटपालनासाठी, मधमाश्या पाळणे, सरकारी संचालित कुक्कुटपालन इ., बियाणे आणि पिल्ले आणू शकतात. शासनाने चालवलेल्या शेतातून तुम्हाला मधमाश्यांसाठी सुविधा मिळू शकतात.

घोडे, गाढवे, खेचर, उंट वगैरे प्रादेशिक मंडईंमधून आणून विकता येतात. याशिवाय, राज्यांमध्ये आयोजित पशु मेळ्यांमधून प्राणी आणले आणि विकले जाऊ शकतात.

जर तुमच्या शेतात चांगल्या सुविधा असतील तर तुमच्या आजूबाजूच्या परिसरातील छोट्या प्राणी मालकांकडून चांगल्या जातीच्या जनावरांची लहान मुले खरेदी करा आणि त्यांना वाढवा आणि त्यांची विक्री करा.

पशुपालन साठी किती खर्च येतो ?

पशुपालनाच्या व्यवसायात विविध प्रकारचे पक्षी आणि कीटकांचा व्यवसाय करण्यासाठी वेगळा खर्च येतो.

  1. मधमाशीपालन व्यवसायात सर्वात कमी खर्च येतो, असे मानले जाते की 50 हजार रुपयांनी काम सुरू केले जाऊ शकते
  2. मधमाशी पालन व्यतिरिक्त, कुक्कुटपालन व्यवसाय, ससा, मत्स्यपालन या व्यवसायासाठी देखील जास्त खर्च लागत नाही.
  3. दुभत्या जनावरांमध्ये शेळी व्यवसायात सर्वात कमी खर्च येतो. दोन ते तीन लाख रुपयांमध्ये हा व्यवसाय सुरू करता येतो.
  4. गाय-म्हैस व्यवसायात चांगली रक्कम खर्च केली जाते. हा व्यवसाय 5-10 मध्ये सुरू केला जाऊ शकतो.
  5. उंट, घोडा यांचा व्यवसाय देखील एक महागडा सौदा आहे. हा व्यवसाय 5 ते 10 लाखातही सुरू होऊ शकतो.
  6. त्याचप्रमाणे इतर पशुपालन व्यवसायाची किंमत वेगळी आहे.

पशुपालन व्यवसाय मध्ये किती नफा असतो ?

पशुपालनाच्या व्यवसायात ज्या प्रकारे खर्च केला जातो, त्याच प्रकारचा नफा मिळतो. तो व्यापाऱ्याच्या कौशल्यावर ठरवतो की तो प्राणी वगैरे सर्वात कमी किंमतीत विकत घेतो आणि त्यांना तयार करतो आणि चांगल्या किमतीत विकतो. असे असले तरी, असे मानले जाते की पशुपालनाच्या व्यवसायात, व्यवसायी कधीकधी लॉटरी जिंकतो आणि 50 टक्क्यांपर्यंत नफा मिळवतो. तज्ञांचा असा विश्वास आहे की सरासरी नफा देखील 30 टक्क्यांपेक्षा कमी नाही.

पशुपालन व्यवसाय चे काही उदाहरण :

गाई पालन व्यवसाय

गेल्या काही दिवसात गायपालन व्यवसाय खूप विकसित झाला आहे. गायपालनाचा व्यवसाय फक्त गावापुरता मर्यादित नाही, तर शहरांमध्ये त्याचा कल जोमात आहे. मोठे शेत उघडून गाईंचे संगोपन करून दुग्धजन्य पदार्थ तयार केले जात आहेत. गायपालन हा एक अतिशय फायदेशीर व्यवसाय आहे कारण त्यात दूध आणि शेण या दोन्हीद्वारे नफा मिळवता येतो. केवळ 4 ते 5 गायींसह गाय पालन व्यवसाय सुरू करता येतो.

गायीच्या दुधाबद्दल बोलायचे झाले तर एक गाय साधारणपणे 30 ते 35 लिटर दूध देते आणि एका लिटर दुधाची किंमत 40 रुपये आहे, त्यानुसार, दररोज सुमारे 1200 रुपये. म्हणजेच, 5 गायींच्या दुधातून तुम्ही 6 हजार पर्यंत कमावू शकता. जर तुम्हाला तुमचा चारा खर्च वगैरे वजा करायचा असेल तर तुम्ही असे गृहीत धरू शकता की तुम्ही किमान 5 गायींसाठी दिवसाला 2 हजार रुपये कमवू शकता.

याशिवाय दूध, दही, ताक, तूप आणि मावा या दुग्धजन्य पदार्थांद्वारेही नफा मिळवता येतो. याशिवाय शेणातून गॅस, कांदा आणि खत बनवूनही नफा मिळवता येतो.

मासेपालन व्यवसाय

आजकाल सरकारकडून मत्स्यपालनासाठी खूप मदत केली जात आहे. मत्स्यपालन हा एक व्यवसाय आहे ज्यामध्ये खर्च कमी आणि नफा जास्त असतो. मासेपालनासाठी, आजकाल कृत्रिमरित्या तलाव किंवा टाक्या इत्यादी तयार करून माशांचे संगोपन केले जात आहे. मासे खाणाऱ्यांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे.

लोक ते प्रथिने आणि तेलासाठी वापरतात. एक मासा एक किलो झाल्यावर, जर तुम्ही शंभर रुपये प्रति किलो विकलात तर तुम्ही 5 हजार माशांनुसार दरमहा 40 ते 50 हजार रुपये कमवू शकता. जर तुम्ही मत्स्यपालन व्यवसाय करण्याचा विचार करत असाल तर तुम्ही सुरू करू शकता.

शेळीपालन व्यवसाय

जर आपण शेळीपालनाबद्दल बोललो तर ते गाई पालन करण्यापेक्षा बरेच वेगळे आहे आणि ते गावापुरते मर्यादित आहे. शेळीपालनातून चांगला नफाही मिळू शकतो. शेळीपालनाची ही प्रक्रिया आहे. हा व्यवसाय 5 शेळ्यांचे संगोपन करून देखील सुरू करता येतो. शेळी 6 महिन्यांत दोन बछडे देते, जर तुम्ही बाजारात एक वासरू चार हजार रुपयांना विकले तर दोन वासरे 8 ते 9 हजार रुपये कमवू शकतात. म्हणजेच एका शेळीपासून वर्षाला 18 ते 20 हजार आणि 5 शेळ्यांमधून एक लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळू शकते. सरकार शेळीपालनासाठी कर्जही देते, त्यामुळे तुम्ही ते सहज सुरू करू शकता.

कुक्कुटपालन व्यवसाय

एक चांगला व्यवसाय म्हणून देशात कुक्कुटपालनही उपलब्ध आहे. देशातील कुक्कुटपालन करणाऱ्यांची संख्या गेल्या काही वर्षांत सातत्याने वाढली आहे. ठिकठिकाणी पोल्ट्री फॉर्म उघडले जात आहेत.

अंडी आणि मांसाद्वारे कुक्कुटपालन व्यवसाय करून नफा मिळवता येतो. प्रथिनांमुळे अंडी आणि मांसाचा व्यवसाय वाढला आहे. जर आपण कुक्कुटपालनाबद्दल बोललो तर दरमहा सुमारे दहा हजार कोंबडी 60 हजार रुपयांपर्यंत मिळू शकतात. येत्या काळात या व्यवसायाची मागणी वाढत आहे. आम्ही तुम्हाला सांगू की सरकार या सर्व प्रकारच्या व्यवसायासाठी सबसिडी देते, ज्याद्वारे हे व्यवसाय सुरू करणे खूप सोपे होते.

तर मित्रांनो हे आहेत काही पशुपालन व्यवसाय चे उदाहरण, ज्यातून तुम्हाला आयडिया भेटेल कि कश्या प्रकारे हा व्यवसाय कार्य करतो..

निष्कर्ष :

आशा करतो तुम्हाला पशुपालन व्यवसाय बद्दल माहिती समजली असेल, जर काही प्रश्न असतील तर कंमेंट करून नक्की विचारा

आणि अश्याच पोस्ट साठी या ब्लॉग ला पुन्हा भेट द्या

टीम ३६०मराठी

Vaibhav Gurav

नमस्कार मित्रांनो, मी वैभव संजय गुरव. मी नाशिक शहरात राहतो. मी स्थापत्य अभियांत्रिकी मध्ये डिग्री प्राप्त केलेली आहे. शिक्षण घेत असतांनाच मला Business ideas, डिजिटल मार्केटिंग, आरोग्य, बँकिंग, finance, शेअर मार्केट या विषयांबद्दल वाचण्यात आणि अभ्यास करण्यात चांगली रुची होती. आपल्या देशात lockdown लागला तेव्हा बऱ्याच लोकांचे रोजगार गेले आणि बेरोजगारी वाढली, याच गोष्टीचा विचार करून मी माझे वरील विषयांबद्दल चे माझे ज्ञान लोकांना शेअर करायचे ठरवले, आणि हा ब्लॉग सुरु केला. आता ब्लॉग लिहिणे, माहिती पुरवून लोकांना मदत करणे, आणि त्यांचा चांगला प्रतिसाद मिळवणे हे माझे passion बनले आहे. धन्यवाद !!!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

close